Silikony w kosmetykach nie są szkodliwe dla zdrowia człowieka. To biologicznie obojętne polimery, które działają głównie na powierzchni skóry i włosów. Tworzą film ochronny, ograniczają utratę wody i poprawiają rozprowadzanie produktu. Ich zła sława wynika przede wszystkim z mitów o „oddychaniu skóry” i zapychaniu porów. Osobną kwestią pozostaje wpływ wybranych silikonów na środowisko.
Czym są silikony i po co dodaje się je do kosmetyków?
Silikony to syntetyczne polimery krzemoorganiczne zbudowane ze szkieletu siloksanowego, w którym atomy krzemu i tlenu układają się naprzemiennie. W kosmetykach występują w wielu odmianach, dlatego nie każdy składnik z końcówką „-siloxane” ma identyczne właściwości.
Należą do emolientów, czyli substancji, które zmiękczają skórę i włosy oraz ograniczają ucieczkę wody. Ich działanie okluzyjne polega na utworzeniu cienkiej warstwy na powierzchni. Nie oznacza to „zablokowania oddychania skóry”, lecz zmniejszenie przeznaskórkowej utraty wody, określanej skrótem TEWL.
Silikony poprawiają też sensorykę kosmetyku. Ułatwiają rozprowadzanie, zmniejszają uczucie tłustości i pozostawiają gładkie, satynowe wykończenie. W produktach do włosów ograniczają tarcie, ułatwiają rozczesywanie, zmniejszają elektryzowanie i nadają pasmom połysk.
| Typ silikonu | Przykłady INCI | Główna funkcja |
|---|---|---|
| Silikony lotne | Cyclopentasiloxane, Cyclohexasiloxane | Lekkie rozprowadzanie, zmniejszenie tłustości, szybkie odparowanie z powierzchni |
| Oleje silikonowe | Dimethicone, Amodimethicone | Wygładzenie, poślizg, ochrona przed utratą wody i kondycjonowanie włosów |
| Woski silikonowe | C20-24 Alkyl Dimethicone | Poprawa konsystencji, trwałości i właściwości ochronnych formuły |
| Emulgatory silikonowe | PEG-12 Dimethicone, PEG/PPG-25/25 Dimethicone | Stabilizowanie i łączenie składników kosmetyku |
Silikony w kosmetykach – fakty i mity
Najwięcej nieporozumień dotyczy działania silikonów na skórę. Ich obecność w składzie nie przesądza o tym, że kosmetyk będzie komedogenny, drażniący albo niebezpieczny. Liczy się cała receptura, sposób stosowania i indywidualna reakcja skóry.
Poniższe zestawienie oddziela najczęstsze obiegowe opinie od tego, co wynika z właściwości tych składników:
- Mit – silikony nie pozwalają skórze oddychać. Skóra nie oddycha w sensie płucnym. Silikonowy film może ograniczać parowanie wody, ale nie blokuje oddychania komórkowego ani wymiany gazowej w sposób przypisywany mu w popularnych przekazach.
- Mit – silikony wnikają głęboko w skórę. Ze względu na dużą masę cząsteczkową i brak powinowactwa do struktur biologicznych działają przede wszystkim powierzchniowo. Nie są projektowane jako składniki penetrujące w głąb naskórka.
- Mit – każdy silikon zatyka pory. Silikony same w sobie nie wykazują działania komedogennego. Film okluzyjny może jednak zatrzymywać na powierzchni inne składniki lub zanieczyszczenia, dlatego przy cerze skłonnej do niedoskonałości znaczenie ma dokładne oczyszczanie i cała baza kosmetyku.
- Mit – silikony są toksyczne dla człowieka. Oceny SCCS, w tym opinie SCCS/1241/10 i SCCS/1549/15, oraz opracowania Cosmetic Ingredient Review wskazują na bezpieczeństwo stosowania wielu silikonów kosmetycznych przy prawidłowym użyciu.
- Fakt – mogą nadbudowywać się na włosach. Dotyczy to zwłaszcza cięższych, trudno zmywalnych odmian. Efektem bywa obciążenie, utrata objętości lub wrażenie tłustych pasm, a nie toksyczne działanie.
Podrażnienie po konkretnym kosmetyku nadal jest możliwe, ale nie wynika automatycznie z obecności silikonu. Przyczyną może być inny składnik, na przykład substancja zapachowa, konserwant albo składnik aktywny. W razie utrzymujących się objawów warto przerwać stosowanie produktu i skonsultować skórę ze specjalistą.
Bezpieczeństwo dla człowieka a wpływ na środowisko
Bezpieczeństwo silikonów na skórze i ich wpływ na środowisko to dwa różne zagadnienia. To, że składnik jest obojętny biologicznie i nie penetruje skóry, nie oznacza automatycznie, że każda jego odmiana ma taki sam los po przedostaniu się do ścieków.
Najwięcej uwagi regulacyjnej poświęca się niektórym siloksanom cyklicznym, między innymi D4 i D5, ze względu na ich trwałość, niską rozpuszczalność w wodzie i możliwość kumulowania się w środowisku. Ograniczenia dotyczące ich stosowania zależą od rodzaju substancji i kategorii produktu, dlatego nie należy przenosić regulacji dla kosmetyków spłukiwanych na wszystkie produkty ani przedstawiać ich jako dowodu szkodliwości dla skóry.
Jeśli aspekt środowiskowy jest dla Ciebie ważny, możesz wybierać formuły bez silikonów lub sprawdzać aktualne informacje regulacyjne dotyczące konkretnego składnika. To decyzja ekologiczna i konsumencka, a nie konieczność wynikająca z zagrożenia zdrowotnego przy zwykłym stosowaniu kosmetyku.
Jak stosować kosmetyki z silikonami?
W pielęgnacji twarzy silikonowy produkt najlepiej nakładać po kosmetykach, których składniki mają wniknąć w skórę. Warstwa okluzyjna może ograniczyć ich kontakt z naskórkiem, dlatego krem z silikonami, baza lub produkt tworzący gładkie wykończenie zwykle sprawdza się jako ostatni etap, przed makijażem.
W przypadku włosów silikony mogą być użyteczne po myciu, szczególnie gdy pasma są suche, porowate, puszą się albo łatwo się plączą. Jeśli włosy stają się ciężkie lub tracą objętość, pomocne może być okresowe zastosowanie szamponu dokładniej usuwającego pozostałości stylizatorów i odżywek.
Prawidłowa kolejność aplikacji w rutynie pielęgnacyjnej wygląda najczęściej tak:
- Oczyszczanie skóry lub włosów.
- Kosmetyk na bazie wody, taki jak tonik, esencja lub serum.
- Produkt z właściwymi składnikami aktywnymi, jeśli jest częścią rutyny.
- Krem lub kosmetyk z silikonami, który domyka pielęgnację i ogranicza utratę wody.
Film silikonowy jest narzędziem formulacji, a nie oznaką, że kosmetyk „blokuje skórę”. Jego działanie może chronić barierę, lecz niewłaściwa kolejność aplikacji może ograniczyć kontakt późniejszych produktów ze skórą.
Większość silikonów usuwa się przy użyciu łagodnego środka myjącego. Silikony lotne, takie jak Cyclopentasiloxane, w dużej części odparowują, natomiast cięższe odmiany mogą pozostać na powierzchni dłużej. Nie ma potrzeby mechanicznego szorowania skóry ani stosowania silnych detergentów przy każdym myciu.
Czy warto unikać silikonów?
Nie ma ogólnej potrzeby eliminowania silikonów z pielęgnacji. Mogą być pomocne, gdy zależy Ci na ochronie przed utratą wody, gładkim wykończeniu kosmetyku, łatwiejszym rozczesywaniu lub zabezpieczeniu włosów przed tarciem. Jeśli formuła powoduje obciążenie albo nie odpowiada Twojej skórze, zmień produkt, zamiast traktować całą grupę składników jako szkodliwą.
Silikony są funkcjonalnymi składnikami kosmetyków, nie „wrogiem” skóry. O ich przydatności decydują potrzeby skóry i włosów, pełny skład produktu, sposób aplikacji oraz osobiste podejście do kwestii środowiskowych.